Inspiracją do tej sesji zdjęciowej była przede wszystkim natura i kobiecość. Portret z kwiatami stał się idealną odpowiedzią na kolejny lockdown, tęsknotę za przyrodą oraz zbliżającą się zimę. Idea zdjęć nawiązuje również do języka kwiatów, którego symbolika od zawsze mnie fascynowała. Chyba każdy z nas wie, że czerwona róża oznacza miłość a białe lilie czystość. Ale tak naprawdę każdy kwiat ma dla nas ukrytą wiadomość.
Język kwiatów
Symboliczne znaczenie kwiatów było obecne w kulturze od wieków – zaadaptowane z klasycznej mitologii, religijnej symboliki i starożytnej tradycji. Jednak dopiero Louise Cortambert (pseudonim Madame Charlotte de la Tour) sprecyzowała kryptologiczny język kwiatów, pisząc swój słownik Le langage des Fleurs (XIX wiek). Jej książka zawojowała przede wszystkim Francję, Anglię i Stany Zjednoczone oraz inne kraje europejskie i Ameryki południowej.
Epoka wiktoriańska (Wielka Brytania, XIXw.) szczególnie upodobała sobie sekretny język kwiatów. W czasach kiedy bezpośrednie wyrażanie uczuć było niemile widziane, kompozycje kwiatowe stały się pośrednikami ukrytych wiadomości. “Mówiące bukiety” były nazywane nosegays1 lub tussie-mussies. Często stanowiły one część garderoby – były trzymane blisko nosa, używane jako broszka, ozdoba do włosów lub zawiązane wokół talii. Co ciekawe, idea noszenia bukietów na ubraniu ma dużo mniej romantyczne pochodzenie. Kwiaty i zioła umiejscowione blisko nosa był sposobem na radzenie sobie z plagami i nieprzyjemnym zapachem brudnych miast. W dzisiejszych czasach tussie-mussie przetrwało jako popularny dodatek ślubny.
Ilaria & Alstromeria
Kwiaty na sesję wybraliśmy razem z Ilarią kierując się intuicją. Wszystkie w kobiecych odcieniach bieli i różu. Dopiero później sprawdziłam ich znaczenie. Okazało się, że idealnie pasują do osobowości Ilarii i niosą bardzo ciekawy przekaz:
Alstroemeria – Poświęcenie⠀
Eustoma – Uznanie⠀
Gerbera – Radość⠀
Gipsówka – Nieskończona miłość⠀
Goździk różowy – Nigdy Cię nie zapomnę⠀
Portret z kwiatami zdecydowałam się uzupełnić zdjęciami zamrożonej alstromerii. Abstrakcyjny, akwarelowy efekt bliskich ujęć jest idealnym dodatkiem do całej galerii.
Jeśli jesteście ciekawi znaczeń innych kwiatów, możecie skorzystać z tego słownika. Zapraszam również do kontaktu w sprawie kwiatowych sesji zdjęciowych oraz do obejrzenia pozostałych galerii portretowych.
Średniowieczny konflikt pomiędzy władzą świecką i duchowną wywarł wielki wpływ na miasto.W zewnętrzne spory zaangażowane było papiestwo, cesarstwo i włoskie miasta-państwa. Podczas gdy wewnętrzne walki toczyli Gibelini (zwolennicy cesarstwa) z Gwelfami (zwolennikami papiestwa). Bolonia wielokrotnie przechodziła z rąk do rąk, jako część Państwa Kościelnego czy wolne miasto Ligi Lombardzkiej. Burzliwa historia sprawiła, że budowano wiele obiektów obronnych. Natomiast prężny rozwój komuny miejskiej (XII – XIV wiek) zaowocował znacznym wzrostem demograficznym. Urbanistyka rozrastającego się miasta stanęła przed sporym wyzwaniem. Niezależne miasto wspierało gospodarkę wykorzystując lokalne surowce, takie jak selenit1, glina czy drewno dębowe. Pod wpływem tych okoliczności, architektura Bolonii ukształtowała swoje charakterystyczne cechy.
Dwie wieże … mieszkalne
W XII i XIII wieku Bolonia musiała wyglądać jak średniowieczna wersja Manhattanu. Ponieważ w tym okresie istniało tam około 100-180 wież mieszkalnych. Jak łatwo się domyśleć, budowle posiadały funkcje mieszkalną i obronną. W ten sposób, bogate rody zabezpieczały się przed lokalnymi i zewnętrznymi konfliktami.
Wszystkie wieże powstały według podobnego schematu. Konstrukcja wzniesiona na fundamentach palowych miała plan zbliżony do kwadratu. Do budowy bazy wykorzystywano lokalny materiał – selenit. Reprezentacyjny parter łączył się z wyższymi piętrami jedynie łatwymi do usunięcia schodami, które usuwano w razie ataku. W ten sposób domownicy mogli ukryć się na wyższych piętrach, odcinając dostęp wrogowi. Powyżej parteru stosowano lżejszy mur zalewany2. Przestrzeń pomiędzy podwójnymi murowanymi ściankami wypełniano gruzem, kamieniami i zaprawą wapienną. Grubość muru zmniejszała się ku górze. Charakterystyczne małe kwadratowe otwory w ścianach to pozostałość po mocowaniu rusztowań. Ciemne i ciasne wieże nie były idealnym miejscem zamieszkania. Z czasem stały się jedynie oznaką zamożności w wyścigu o najwyższą konstrukcję.
Aby lepiej wykorzystać ograniczoną przestrzeń rozwijającego się miasta, zaczęto je burzyć lub adaptować do celów publicznych (np. jako więzienia czy sklepy). Do dziś w Bolonii pozostało jedynie 20 wież Najsłynniejsze Dwie Wieże Bolonii to smukła Asinella (97.2 m wysokości) i jej krzywa sąsiadka Garisenda (48 m wysokości, 3,2 m wychylenia od pionu). Wzmiankę o tej ostatniej możemy znaleźć nawet w Boskiej Komedii Dantego.
Jaką się oczom Garisenda zdaje, Kiedy kto stanie pod jej nawisłością I kiedy chmury ciągną nad jej szczytem, A ona niby wstecz chmurom się wali, Takim się właśnie wydał mi Anteusz, Gdym, obłąkany, ujrzał jak się chylił.3
La Rossa – czerwone miasto
Przydomek Bolonii La Rossa (wł. czerwona) najczęściej kojarzony jest z ruchem oporu i włoską partią komunistyczną. Jednak historia tego koloru rozpoczyna się dużo wcześniej. W XII wieku wolne miasto stawiało na lokalne materiały – glinę (cegła i terakota), selenit, piaskowc czy drewno dębowe. Naturalny czerwony odcień surowców, zwłaszcza wyrobów glinianych, podkreślał jednocześnie niezależność od papiestwa, reprezentowanego przez kolor biały. Terakota – wł. terra cotta oznacza dosłownie “wypieczona ziemia”. Wypalana glina była najczęściej używana do wyrobów dekoracyjnych takich jak figurki, płytki, dachówki, rynny (simy). Stosowano również charakterystyczne wykończenie ścian murowanych. Sagramatura to technika, w której cegłę pokrywa się tynkiem wapiennym z pigmentami, w taki sposób, aby zachować fakturę muru. Jednymi z najlepszych przykładów wspomnianych dekoracji są renesansowe pałace Palazzo Bolognini Amorini Salina i Palazzo della Mercanzia.
Neogotycka architektura Bolonii również nawiązywała do materiałów i barw średniowiecza. W ten sposób przez wieki, w historycznym centrum miasta dominował kolor czerwony. Obecnie, aby zachować spójność i kolorystykę miasto wprowadziło przepisy tzw. Piano di Colore4. Określają one odcienie czerwonego, które należy użyć na elewacjach budynków.
Niezmierzone portyki5
Pod koniec XIII wieku Bolonia była w pierwszej dziesiątce najliczniejszych miast Europy – około 50 000 mieszkańców. Szybko zaczęło brakować miejsca.Trudność polegała na tym, że domy miały drewniane konstrukcje, co utrudniało rozbudowę o kolejne kondygnacje. Wąskie ulice ograniczały zwiększenie szerokości budynków. Ponadto podatek od nieruchomości był uzależniony od wielkości parteru domu. Bolończycy znaleźli jednak bardzo sprytne rozwiązanie problemu. Aby zwiększyć powierzchnię budynku, do fasad zaczęto dobudowywać lekkie konstrukcje drewniane ale dopiero od wysokości pierwszego piętra. Początkowo miały one formę wykusza6 lub zabudowanego tarasu. Szybko zrozumiano, że przy zastosowaniu kolumnady na parterze, wykuszemożna powiększyć jeszcze bardziej. Co spowodowało, że przekształciły się one w portyki.
Tak powstałe zadaszone pasaże miały również dodatkowe zalety – chroniły przed deszczem i słońcem. Ich przydatność została doceniona przez władze miasta, które werdyktem z 1288 roku nakazały budowę portyków przed każdą kamienicą. Przepisy podawały ich minimalną wysokość ok. 2,66 m, czyli wymiar człowieka z kapeluszem na głowie, siedzącego na koniu. Obecnie portyki Bolonii mają łączną długość 38 km. Jeden z najsłynniejszych pasaży rozpoczyna się przy bramie Porta Saragozza i prowadzi aż do sanktuarium Madonna di San Luca. Co ciekawe ma on dokładnie 666 łuków.
Kolejnym smaczkiem w architektonicznej podróży po mieście powinna być wizyta w Sfolia Rina, gdzie jadłam najlepiej zaprojektowane ravioli. Chciałabym również podziękować za pomocGiulii, która z wielkim entuzjazmem odpowiadała na wszystkie moje pytania dotyczące jej miasta.
1Odmiana gipsu, znana również jako kamień księżycowy. 2Mur zalewany – wł. muratura a sacco, łac. opus coementicium 3Dante Alighieri – Piekło, XXXI, 136-140, przekład: Antoni Robert Stanisławski 4Piano di Colore – wł. plan koloru 5Portyki – łac. porticus „kolumnada, kryte przejście”. Otwarty fragment parteru budynku z co najmniej jednym rzędem kolumn wspierających powyższe kondygnacje lub zadaszenie. 6Wykusz to wystający poza elewację fragment budynku z osobnym daszkiem, zaczynając się powyżej parteru.
Paryż – miasto zakochanych. To pierwsze skojarzenie, jakie przychodzi nam do głowy. Jednak etymologia jest bardziej przyziemna. Nazwa miasta wcale nie pochodzi od imienia trojańskiego królewicza (i kochanka) Parysa ale od celtyckiego plemienia Paryzjów zamieszkującego te tereny. Osobiście dużo bardziej ekscytujący wydaje mi się jego inny przydomek: Paryż – Miasto Światła (La Ville Lumière). Nawiązuje on dosłownie do iluminacji ale również do Epoki Oświecenia (Wiek Rozumu, Wiek Filozofów).
Oświecenie
Idee epoki to przede wszystkim: prymat rozumu (racjonalizm, humanizm), wyłączność praw i sił naturalnych (naturalizm) oraz transformacja życia społecznego, religijnego i politycznego (reformizm). Miasto Światła niezaprzeczalnie odegrało ważną rolę w tym okresie. Wiek Rozumu rozpoczął się (1715 – śmierć Ludwika XIV) i zakończył (1789 – wybuch Rewolucji Francuskiej) w Paryżu. To właśnie tutaj Diderot i d’Alembert opublikowali pierwszą encyklopedię. Monteskiusz popularyzował idee trójpodziału władzy. A Wolter namawiał do racjonalnego myślenia, liberalizmu i tolerancji. Jeśli mówimy o architekturze tego okresu, granice czasowe nie są tak precyzyjne a idee tak jednoznaczne. Podczas Oświecenia możemy wyróżnić dwa zupełnie odmienne style architektoniczne – Późny Barok (tzw. Rokoko, 1675 – 1750) i Neoklasycyzm (1760 – 1830).
Architektura francuska XVIII wieku
Barok jest jednym z najbardziej dekoracyjnych stylów architektonicznych. Pełen teatralności, pozłacanych detali odbitych przez lustra i dramatycznych kontrastów świetlnych na obłych formach. Jakby było tego mało, Rokoko jest jeszcze bardziej ozdobne. Zaskakująco, nie traci jednak na lekkości. Widz może być przytłoczony przepychem ale na pewno nie ciężkością formy. Styl porusza naszą zmysłowość w sposób sentymentalny i filuterny. Jego sztandarowymi przykładem jest Pałac Wersalski z oszałamiającą Salą Lustrzaną.
Następujący po Rokoko, Neoklasycyzm Francuski lepiej reprezentuje idee Oświecenia. Bodźcem powrotu do klasycznej architektury rzymskiej i greckiej były badania archeologiczne na terenie Herkulanum i Pompei1. Również wielkie umysły tego okresu (m.in. D. Diderot, J. J. Rousseau), popularyzowali prostotę i antyczne wartości, wyznaczając kierunek rozwoju sztuki. Tak więc, przesadne dekoracje zastąpiono purystycznymi formami, rodem ze Starożytnej Grecji i Rzymu. Monumentalizm i harmonię budowli akcentowały rytmiczne kolumny oraz symetryczny plan. Wyważona ilość ornamentów dodawała elegancji i godności ale nie uciekała się do minimalizmu. W Paryżu jednymi z najbardziej rozpoznawalnych przykładów jest Łuk Triumfalny i Panteon. Nowy styl został wprowadzony również do barokowego Pałacu Wersalskiego – Petit Trianon2 i Belweder3.
Ciekawym przykładem porównawczym jest Luwr, który posiada elewacje w obu wyżej wymienionych stylach. Zachodnia (wewnętrzna) fasada Cour Carrée – Pavillon de l’Horloge (Pawilon Zegarowy) jest barokowa. Wschodnia (zewnętrzna) fasada Cour Carrée – Kolumnada de Perrault, ma typowo klasyczny styl. Schemat muzeum można zobaczyć tutaj.
Oświetlenie
Wystarczy wieczorny spacer polami elizejskimi lub zobaczyć nocną iluminację wieży Eiffela (20 000 żarówek!), aby stwierdzić jak ważną rolę w tożsamości miasta pełni sztuczne oświetlenie. Paryż – Miasto Światła jako pierwsze w Europie wprowadziło gazowe oświetlenie ulic na dużą skalę (1829r.). Około trzydzieści lat później ilość lamp wzrosła do 56 000. Obecnie oświetlonych jest 296 budynków oraz 33 mosty. Nic więc dziwnego, że Paryż nocą jest pełen życia.
Moją uwagę zwróciły również naturalne warunki świetlne w ciągu dnia. W listopadzie miasto powlekało eleganckie, matowe światło o gołębim odcieniu. Przygasłe kolory pochmurnego nieba i monochromatyczne kamienic przełamane zostały wyraźnymi kątami ciemnych mansard4. Nasycone tony jesiennych drzew to punkty, które skupiały ostatnią energię lata. No może, poza wiecznie gwarnymi barami. Szczerze mówiąc, bardzo podobała mi się ta sentymentalna odsłona Paryża.
1Herkulanum i Pompeje to dwa starożytne miasta na terenie Włoch, zniszczone podczas wybuchu Wezuwiusza (79r. n.e.). 2Petit Trianon – Mały Tyranion to pałacyk w ogrodach Wersalu zbudowany z myślą o metresy władcy, Madame de Pompadour. 3 Belweder (wł. belvedere od bello – piękny, vedere – widzieć) to budynek ogrodowy w formie pawilonu, tarasu, altany, z którego widok rozpościerał się na szczególnie ciekawą kompozycję lub oś widokową ogrodu, dlatego często sytuowany był na wzniesieniach. 4Mansarda – pomieszczenia mieszkalne zlokalizowane na poziomie strychu. W tym przypadku dach ma specyficzny łamany kształt. Górna część posiada mały kąt nachylenia, natomiast dolna jest prawie pionowa. Pokrycie dachu pełni również funkcję wykończenia elewacji ostatniej kondygnacji.
Ponta Delgada to największe miasto Wyspy Św. Michała (São Miguel) a jednocześnie stolica Regionu Autonomicznego Azorów. Pozostałe osiem wulkanicznych wysp archipelagu otrzymało równie ciekawe nazwy: Kwiaty, Wrona, Buk, Szczyt, Święty Jerzy, Czarująca, Trzecia i Najświętsza Maria Panna (pt. Flores, Corvo, Faial, Pico, São Jorge, Graciosa, Terceira, Santa Maria). Był luty. Słońce pokazywało się rzadko. Dlatego celebrowaliśmy ten moment, jedząc wspólne śniadanie na podjeździe wynajętego domku. Wraz z dodatkową godziną1 zatrzymaliśmy wewnętrzny pośpiech. Czas zwolnił, jakby to była ostatnia wyspa na ziemi. Było nas dziewięcioro, ale każdy miał swoją przestrzeń odosobnienia. Poszczególne miejsca odkrywaliśmy w indywidualnym tempie, do momentu aż nasiąknęliśmy niebem, ziemią i wodą. Nieznana Wyspa przez chwilę należała do nas.
Niebo
Ptak krążył nad naszymi głowami. Może to jastrząb, którego dostrzegli marynarze Henryka Żeglarza? Wyspy zostały ponownie odkryte przez Portugalczyków w XV wieku a nazwa archipelagu prawdopodobnie pochodzi od słowa açor (pt. jastrząb). Sławny wyż azorski przynosił nam spontaniczne deszcze i wiatr. W ciągu dnia wzrok uciekał poza nieodkryty horyzont przykryty wilgotnymi warstwami mgły. Nocą w gęstym mroku znikała dalekowzroczność. Liczyło się tylko to, co znalazło się w zasięgu światła lampy – stół i my.
Ziemia
São Miguel nie mogło ukryć swojego pochodzenia. Kratery wygasłych wulkanów wypełniły się wodą. Przypominały owalne lustra i sprawiały, że mogliśmy zobaczyć podwójny świat w każdej tafli. Czarny piasek wybrzeży przesypywał się przez klepsydrę oceanu. Na stokach wygrzewają się jedyne w Europie plantacje herbaty Chá Porto Formoso (od 1878) i Chá Gorreana (od 1883). Bursztynowy kolor napoju idealnie odzwierciedlał tonację zachodzącego słońca.
Woda
Nadal można było poczuć ciepły oddech wnętrza ziemi. Furnas (pt. grota), Fogo (pt. ogień) i Sete Cidades (pt. siedem miast) to trzy obszary aktywności wulkanicznej, na których występują gorące źródła i gejzery. W kompleksie Terra Nostra rdzawy kolor wody2 basenu kontrastował z przygasłą zielenią ograodu botanicznego. Całkowicie inaczej wyglądały źródła w Caldeira Velha – bujna roślinność napierała na nas ze wszystkich stron, prawie jak w tropikalnej dżungli. Nasze ciała rozpływały się do bezwładności pod wpływem ciepłej wody3.
Madera czy Azory? Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o portugalskich wyspach – sprawdź galerię zdjęć z Madery.
1Azory w okresie zimowym znajdują się w strefie czasowej UTC −1, względem Portugalii (UTC+0) jest to godzina różnicy, względem Polski (UTC+1) dwie godziny. 2 Pomarańczowy kolor wody spowodowany jest przez wysoką zawartość minerałów. 3 Temperatura wody w Terra Nostra – 35-40 stopni Celsjusza. Temperatura wody w Caldeira Velha – 20-34 stopni Celsjusza.
Region Autonomiczny Madery to portugalski archipelag na Oceanie Atlantyckim, do którego zaliczane są wyspy Madera, Porto Santo, Ilhas Desertas (pt. wyspy pustynne – 3) oraz Ilhas Selvagens (pt. dzikie wyspy – 19). W większości są one niezamieszkane, co jeszcze bardziej działa na wyobraźnię. Mój pobyt na Maderze przypadał na przełom lutego i marca – w 2014 roku był to okres karnawału, który świętowano na wzór brazylijskich obchodów. Podróżowałam z dwoma koleżankami i miałyśmy wiele szczęścia – Alberto właściciel naszego hostelu (Residencial Funchal) organizował prywatne zwiedzanie wyspy. Dzięki niemu mogłyśmy zobaczyć wszystko oczami mieszkańca Madery.
Słońce
Pod koniec dnia Alberto zabrał nas do Porta do Sol (pt. Brama Słońca), żeby zobaczyć zachód nad oceanem. Wszyscy patrzyliśmy w milczeniu. – My nie potrzebujemy pieniędzy, słońce jest naszym złotem – powiedział w zadumie Maderyjczyk.
Rzeczywiście nie bez powodu Madera nazywana jest “wyspą wiecznej wiosny”. Dla osoby, która trafiła tam prosto z polskiej zimy kontrast jest ogromny. Na targu trudno odgadnąć nazwę niektórych owoców oraz warzyw. Pierwszy raz w życiu zobaczyłam kwiat banana rosnącego na plantacji. Przeskoczyliśmy płot, (mimo strachu przed obecnością psów) tylko po to, żeby przyjrzeć mu się z bliska. Wyglądał trochę jak duża szyszka o czerwono-fioletowy kolorze. Dowiedziałam się również, jak jeść świeżą marakuję – po przekrojeniu należy zmiażdżyć miąższ i posypać go cukrem, aby pozbyć się silnego kwaśnego smaku. Madera to nie tylko powszechnie znane wino ale i owocowe koktajle. Słodkie poncha – aguardente1 wymieszane z sokiem cytrynowym oraz miodem (lub melasą z trzciny cukrowej) czy orzeźwiająca Niquita – białe wino, ananasa i lodów waniliowych doskonale oddają smaki wyspy.
Raj na ziemi
Spacerowałyśmy wzdłuż przystani w Funchal. Elegancki kelner zatrzymał nas, żeby pokazać menu i zaczął małą pogawędkę. Pytał o naszą wycieczkę i skąd pochodzimy. Polska wydała mu się bardzo odległym krajem. – My nie potrzebujemy opuszczać wyspy, nasz raj jest tutaj – stwierdził z przekonaniem kelner.
Madera po portugalsku oznacza drzewo. Nazwę nadali odkrywcy archipelagu2. Również dla mnie Madera wydawała się bardzo ulotna. Temperatura i wilgotne powietrze sprawiły, że ląd znikał we mgle, by po chwili rozbłysnąć w pełnym słońcu tysiącem odcieni zieleni. Dynamika tych zmian kontrastowała ze statycznymi szczytami gór i ukrytymi w dolinach małymi wioskami. Wulkaniczne pochodzenie wyspy jest szczególnie widoczne na wybrzeżu. Czarne skały i piasek utworzyły naturalne baseny morskie takie jak np. w Porto Moniz. Kanały irygacyjne prowadzące przez tajemnicze lasy wawrzynowe to lewady. Woda transportowana z północy wyspy służy do nawadniania upraw w jej południowej części. Dawne ścieżki serwisowe wzdłuż kanałów są obecnie szlakami turystycznymi do pieszych wędrówek. Podążając jedną z nich – Caldeirão Verde, czułam się jak odkrywca nieznanego lądu. U celu ukazał nam się mistyczny wodospad (ok. 100m wysokości).
Saudade
Pewnego wieczoru w Funchal, próbowaliśmy dostać się na koncert fado3. Tradycyjna portugalska muzyka jest melancholijna i opowiada o ‘saudade’ – wdzięczności i tęsknocie za tym co minęło. Wszystkie miejsca w barze (pt. tasca) były już zajęte ale właścicielka lokalu pozwoliła nam posłuchać z przedsionka. Goście siedzieli w półmroku a pomiędzy nimi muzycy – portugalska gitara i wokal. – Ta restauracja to nasz rodzinny interes. Dzisiaj umarł jeden z członków naszej rodziny, ale nie mieliśmy wyjścia, przedstawienie musi trwać – wyjaśniła szeptem właścicielka lokalu stojąca z nami w przedsionku. Dziewczyna po środku sali śpiewała przez łzy. Jeszcze nigdy fado nie miało tyle znaczenia.
1Napój alkoholowy destylowany z wina. Jego nazwa oznacza “ognista woda”. 2Pierwsze informacje o istnieniu archipelagu pochodzą już z czasów Fenicjan. Portugalscy żeglarze João Gonçalves Zarco i Tristão Vaz jako pierwszą wyspę odkryli Porto Santo (1418r.). 3 Gatunek muzyczny nazywany Portugalskim Bluesem.
Madera czy Azory? Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o portugalskich wyspach – sprawdź galerię zdjęć z Azorów. Polecam stronę z relacjami z Madery oczami Polakóworaz nasz film z wyspy w rytmie Happy, Pharrell’a Williams’a.
Masywna Genua we Włoszech wydaje się być nienaruszalna. Poziome, zielono białe pasy fasad ciągnął w dół, optycznie poszerzając budynki a i tak wszystko pozostaje wertykalne. Niebotyczne pierzeje rezydencji na Le Strade Nuove2 ukrywają tajemnicze ogrody i eleganckie dziedzińce. Wysokie okna są szczelnie zakryte okiennicami – nawet światło nie może zajrzeć do tej prywatnej przestrzeni mieszkańców. W antycznym porcie włoski architekt Renzo Piano zbudował akwarium, w którym zamknięto stwory morskie z całego świata – już nie zagrażają następcom Kolumba3. Morze to jedyna granica dla miasta. Genua rozprzestrzenia się, rozszerza i piętrzy wielokierunkowo, aby objąć wzrokiem całość trzeba patrzeć z dystansem. Czułam, że przy tym ogromie miasta, kurczę się i znikam i potrzebuję kogoś, kto mnie poprowadzi za rękę.
Boccadasse
Na bulwarze Corso Italia ktoś codziennie wylewa słońce, które spowalnia kroki i rozleniwia. Trzeba przymknąć oczy i w półśnie dotrzeć do końca. Na krańcu – antyczne borgo Boccadasse (it. bocca d’asino – usta osła) – dawny ośrodek żeglarski z charakterystyczną włoską architekturą. Mała przystań otwiera usta na słone fale. Proste, przytulone do siebie domki mają krzykliwe kolory i pachną morzem. Nie pasują do splendoru la Superba4, więc ukryto je za zakrętem.
Nervi
Czy dzielnica była pierwotnie kolonią Celtów? Możliwe. Jej nazwa wykształciła się od motta „near av inn” – miejsce blisko morza. Zawieszona na klifach promenada Passeggiata Anita Garibaldi5, atakowana przez fale, prowadzi do cichego portu. Może nadal pamięta swoje skromne początki oraz codzienną drogę rybaków i rolników? Albo lata świetności, kiedy bogaci patrycjusze budowali tutaj swoje letnie rezydencje (Villa Gnecco, Villa Gropallo, Villa Luxoro, Villa Saluzzo Serra, Villa Grimaldi Fassio)? Rozrastająca się osada z czasem pochłonęła parki nadmorskich willi. Pozostałe fragmenty ogrodów połączono w kompleks botaniczny Parchi di Nervi. Tutejsi ludzie nie mówią za wiele. Pewnie dlatego, że zagłusza ich morze.
1 Bóg ruchu (początku i końca) pokazywany, zgodnie ze swoją dualistyczną naturą, z dwoma twarzami. Legenda głosi, że był założycielem Genui, która również posiada dwa oblicza – jedno zwrócone ku morzu, jedno zwrócone ku górom. 2UNESCO World Heritage Site Genoa: Le Strade Nuove and the system of the Palazzi dei Rolli. 3 Włoski żeglarz urodzony w Genui. 4it. la Superba – ktoś dumny, doskonały 5 Żona i towarzyszka broni włoskiego generała Józefa Garibaldiego, który zjednoczył Włochy.
Na pierwszym planie architektura Londynu atakuje zegarami. Jak przystało na pulsującą życiem stolicę, czas odgrywa tu bardzo wielką rolę. A może bardziej jego brak? Strumień pędzących ludzi porywa cię i zanosi w głąb miasta. Czasami ma się wrażenie, że jest to również podróż w czasie. Kolejnym mocnym akcentem jest kolor czerwony, który w energetyzujący sposób wprowadza w stan alertu. Jednak jego wpływ w przedziwny sposób nie jest wulgarny i krzykliwy – wiadomo – zachowanie angielskich manier na pierwszym miejscu.
Następnie szklane wieżowce. Jeśli nie zgubisz się w lewostronnym biegu, może uda ci się zauważyć przeszłość? Nowoczesna, szklana architektura Londynu odzwierciedla jego historię. Szkło, stało się jednym z najbardziej popularnych materiałów we współczesnym projektowaniu. Refleksyjne elewacje potęgują efekt lustra tworząc równoległą rzeczywistość. Elementy przestrzeni miejskiej łączą się nie fizycznie. Wiekowe budynki są widoczne w każdym kawałku szklanych elewacji. Wyglądają trochę jak eleganccy dżentelmeni starej daty, którzy nie afiszują się ze swoją obecnością, ukrywając się w cieniu nowoczesności, wciąż jednak emanują swoim urokiem.
Tło: powtarzające się szyldy. Skromne fasady szeregowo ustawionych domów grzecznie czekają na swoich właścicieli. Subtelny zapach zielonej herbaty i kawy wypełnia przestrzeń kawiarni ale nigdy nie wychodzi na ulicę. W powietrzu wisi zapowiedź deszczu i siwy smog. Tak powinno być – ostatni plan podkreśla jedynie głównych bohaterów, pozostając unitarnym, skromnym i szarym.
Na końcu Ty – tylko jako skromny gość z grzecznym zaproszeniem, żeby podziwiać metropolię. Nie łudź się, nie tu ty jesteś obserwatorem. To Londyn obserwuje cię zza weneckiego lustra fasad. Miłego zwiedzania!
NIEZWYKŁE OBCHODY HISZPAŃSKIEGO WIELKIEGO TYGODNIA1
Wielkanoc w Hiszpanii i związane z nią obrzędy trwają od Niedzieli Palmowej do Niedzieli Zmartwychwstania. Tradycja procesji2 pochodzi z XIV wieku i rozpowszechniła się zwłaszcza na terenie Andaluzji.
Procesja
Pochód ma ściśle określoną kolejność. Rozpoczynają ubrane na czarno kobiety. Welony i ozdobne grzebienie z metalu lub masy perłowej symbolizują szacunek dla śmierci. Za nimi podąża krzyż prowadzący i milczący Nazarejczycy3. Ich pokutna szata z charakterystycznym spiczastym kapturem, wywodzi się ze średniowiecznego ubioru skazańców Świętej Inkwizycji. Mają oni ściśle określone zadania: Nazarenos de Fila maszerują tuż obok ołtarza, Nazarenos de Luz niosą zapalone gromnice a Penitentes dźwigają drewniane krzyże. Ministranci bezpośrednio poprzedzają wiekowy ołtarz na platformie przedstawiający sceny z Pasji lub wizerunek Matki Bożej Bolesnej. Platforma waży nawet 200 kg a do jej uniesienia potrzeba około 50 mężczyzn4, którzy zmieniają się na każdym postoju. Niosący konstrukcję na ramionach są całkowicie niewidoczni dlatego, wydaje się, że ołtarz przemieszcza się samodzielnie. Podążająca za nimi orkiestra dęta wyznacza marszowy rytm. Pochód zamykają Nazarejczycy. Trasę procesji podziwiają tłumy wypełniające szczelnie całą przestrzeń ulic, balkonów, okien … często również barów i restauracji.
Kontrasty
Wielkanoc w Hiszpanii wywarła na mnie duże wrażenie. Głównie za sprawą wszechobecnych kontrastów. Milczenie pochodu i posępne dudnienie bębnów zlewa się z radosnym gwarem z barów. Stroje Nazarenos mimo intensywnych barw budzą uczucie lęku. Pokutujące hiszpańskie piękności idą dumnie w eleganckich sukienkach, żeby później zapalić papierosa za rogiem. Kadzidła mieszają się z zapachami jedzenia. Ukrzyżowany Jezus przemieszcza się nad tłumem po zalanych wiosennym słońcem ulicach. Pochód odgrywa swoją rolę za kurtyną z powagi, niepokoju i wzniosłości. Przecina gwarne życie ulic swoim milczeniem. Powoli znika jak widmo.Tłum zlewa się za nim jak Morze Czerwone5. I tylko rytm bębnów pozostaje w głowie jeszcze długo po przejściu procesji.
Co myślimy o obywatelach słonecznej Portugalii? Radośni, zrelaksowani Południowcy? Jednak street art Portugalii portretuje ich osobowość w całkowicie inny sposób. Poniższy fragment wiersza lizbońskiego poety również pokazuje melancholijny charakter Portugalczyków.
Álvaro de Campos Tabakonista
Jestem niczym. Zawsze będę niczym. Nie mogę chcieć być niczym. Oprócz tego, mam w sobie wszystkie sny świata.
W języku portugalskim istnieje słowo, którego nie można bezpośrednio przetłumaczyć ma żaden inny język – saudade. Jeśli kiedykolwiek czuliście tęsknotę za minioną chwilą a jednocześnie wdzięczność i dumę, że mogliście ją przeżyć – to właśnie było saudade. Melancholia towarzyszyła żeglarzom-odkrywcom wypływającym w poszukiwaniu nowych światów. Rodzinom, czekającym na ich powrót. Muzykom fado1 z Alfamy. Czuł ją Fernando Pessoa2 o wielu osobowościach. Emigranci powracający do kraju po utracie swoich majątków w dawnych koloniach. Ofiary reżimu Salazara3. Słońce Portugalii przyćmiewa emocje ale saudade jest wypisane na miejskich murach i drzwiach w bardzo nietypowy sposób. Jednak street art Portugalii pokazuje nieoczywisty wpływ historii i subtelne cechy charakteru mieszkańców.
Tłumaczenia tekstów graffiti
The traveler recognizes the little that is his, discovering the much he has not had and will never have. Podróżnik rozpoznaje niewielką część dla siebie, odkrywając jak wiele nie miał i nigdy mieć nie będzie.
Contento-me com pouco, mas desjo muito. Mało rzeczy mnie zadowala, ale pragnę wielu.
Wherever you go, whatever you do, whoever you are, you are under surveillance. Gdziekolwiek idziesz, cokolwiek robisz, kimkolwiek jesteś, jesteś pod obserwacją.
Abre los olhos. Otwórz oczy.
O Senhor, filho de Lisboa. Pan, syn Lizbony.
Quando for grande, quero ser feliz. Kiedy dorosnę, chcę być szczęśliwy.
Sozinhos vamos rapido, juntos vamos longe. W pojedynkę idziemy szybko, razem idziemy daleko.
Więcej o architekturze Portugalii w pozostałych galeriach.
Przypisy:
1Gatunek muzyczny nazywany Portugalskim Bluesem. 2Jeden z najwybitniejszych portugalskich poetów, publikował pod wieloma pseudonimami. 3Portugalski polityk, premier, twórca tzw. Nowego Państwa (pt. Estado Novo), w którym sprawował władzę dyktatorską typu faszystowskiego do 1974.
Czy jeden dzień może zmienić układ całego miasta? Urbanistyka Lizbony przeszła niezwykła metamorfozę po trzęsieniu ziemi, którą można zaobserwować na przykładzie wciąż istniejących dzielnic Alfama i Baixa. Zastosowane rozwiązania miały wielki wpływ na architekturę Portugalii.
Alfama
Najstarsza dzielnica Lizbony jest położona na wzgórzu w sąsiedztwie rzeki Tag. Swoją nazwę zawdzięcza obecności źródeł mineralnych – arabskie słowo Al-hamma oznaczające fontannę lub łaźnię. Jednak to nie jedyne świadectwo jej pochodzenia. Założona przez Maurów1 na stoku rzeki Tag, kształtowała swoją urbanistykę na wzór niezdobytego labiryntu, charakterystycznego dla Maghrebu2. Wąskie, strome uliczki utrudniały atak na centrum ówczesnego miasta – cytadeli Castelo de São Jorge3. Ciasna zabudowa wpływa jednak niekorzystnie na higienę i warunki życia, dlatego dzielnicę od początku zamieszkiwała najuboższa ludność oraz rybacy. Tamtego dnia, podczas trzęsienia ziemi Alfama ocalała jako jedyna, ze względu na swoje wysokie położenie.
Dzień Wszystkich Świętych
1 listopada 1755 9:40 rano 3 minuty trzęsienia ziemi 8,7-9 w skali Richtera 20 metrowa fala tsunami 5-dniowy pożar 85% zniszczonego miasta 30,000–40,000 zabitych ludzi
Baixa Pombalina4
Urbanistyka Lizbony i odbudowa reprezentacyjnego śródmieścia po trzęsieniu ziemi została powierzona Markizowi de Pombal5. Wraz z pomocą inżynierów Manuela da Maia, Eugénio dos Santos i Carlos Mardel, stworzyli innowacyjne rozwiązania architektoniczno-urbanistyczne, projektowane z myślą o zagrożeniach sejsmicznych, zabezpieczeniach przeciwpożarowych oraz warunkach sanitarnych. Całość założenia rozpoczynała się przy Tagu – brzeg rzeki został dodatkowo uzbrojony wałami. Wielka przestrzeń placu Praça do Comércio, zbudowanego na obszarze dawnego pałacu królewskiego została otoczona z trzech stron budynkami. Centralnie położony Łuk Triumfalny podkreśla główną oś Rua Augusta, od której rozrasta się ortogonalna siatka szerokich ulic. Całość zamyka kolejny plac Rossio.
Architektura antysejsmiczna
Monumentalne budynki, oprócz ujednoliconego klasycznego detalu architektonicznego posiadały specjalną konstrukcję rozprowadzającą siły sejsmiczne – drewniany szkielet-klatka i fundamenty palowe. Ponadto zastosowano sięgające ponad dachy ściany ogniowe oraz nowoczesne urządzenia sanitarno-kanalizacyjne. Prefabrykowane elementy przyspieszyły odbudowę dzielnicy. Trzęsienie ziemi w Lizbonie przyniosło specyficzne zmiany w architekturze, na podstawie których wykształciły się Styl Pombalina. Natomiast zastosowane rozwiązania urbanistyczne i techniczne stały się wzorem dla wielu miast na całym świecie.
1Dominacja Maurów na Półwyspie Iberyjskim trwała od VIII do XII w. 2Region północno-zachodniej Afryki, powstały na skutek ekspansji arabskiej w średniowieczu. 3Zamek został odbity przez Chrześcijan podczas Rekonkwisty w połowie XII w. 4Dzisiejsza dzielnica Baixa, częściowo Baxia-Chiado i Cais do Sodré. 5Właściwie Sebastião José de Carvalho e Melo.
Najnowsze komentarze