BOLONIA
CZERWONE MIASTO WIEŻ I PORTYKÓW

Średniowieczny konflikt pomiędzy władzą świecką i duchowną wywarł wielki wpływ na miasto. W zewnętrzne spory zaangażowane było papiestwo, cesarstwo i włoskie miasta-państwa. Podczas gdy wewnętrzne walki toczyli Gibelini (zwolennicy cesarstwa) z Gwelfami (zwolennikami papiestwa). Bolonia wielokrotnie przechodziła z rąk do rąk, jako część Państwa Kościelnego czy wolne miasto Ligi Lombardzkiej. Burzliwa historia sprawiła, że budowano wiele obiektów obronnych. Natomiast prężny rozwój komuny miejskiej (XII – XIV wiek) zaowocował znacznym wzrostem demograficznym. Urbanistyka rozrastającego się miasta stanęła przed sporym wyzwaniem. Niezależne miasto wspierało gospodarkę wykorzystując lokalne surowce, takie jak selenit1, glina czy drewno dębowe. Pod wpływem tych okoliczności, architektura Bolonii ukształtowała swoje charakterystyczne cechy.

DWIE WIEŻE … MIESZKALNE

W XII i XIII wieku Bolonia musiała wyglądać jak średniowieczna wersja Manhattanu. Ponieważ w tym okresie istniało tam około 100-180 wież mieszkalnych. Jak łatwo się domyśleć, budowle posiadały funkcje mieszkalną i obronną. W ten sposób, bogate rody zabezpieczały się przed lokalnymi i zewnętrznymi konfliktami. 

Wszystkie wieże powstały według podobnego schematu. Konstrukcja wznoszona na fundamentach palowych miała plan zbliżony do kwadratu. Do budowy bazy wykorzystywano lokalny materiał – selenit. Reprezentacyjny parter łączył się z wyższymi piętrami jedynie łatwymi do usunięcia schodami, które usuwano w razie ataku. W ten sposób domownicy mogli ukryć się na wyższych piętrach, odcinając dostęp wrogowi. Powyżej parteru stosowano lżejszy mur zalewany2. Przestrzeń pomiędzy podwójnymi murowanymi ściankami wypełniano gruzem, kamieniami i zaprawą wapienną. Grubość muru zmniejszała się ku górze. Charakterystyczne małe kwadratowe otwory w ścianach to pozostałość po mocowaniu rusztowań. Ciemne i ciasne wieże nie były idealnym miejscem zamieszkania. Z czasem stały się jedynie oznaką zamożności w wyścigu o najwyższą konstrukcję. 

Aby lepiej wykorzystać ograniczoną przestrzeń rozwijającego się miasta, zaczęto je burzyć lub adaptować do celów publicznych (np. jako więzienia czy sklepy). Do dziś w Bolonii pozostało jedynie 20 wież  Najsłynniejsze Dwie Wieże Bolonii to smukła Asinella (97.2 m wysokości) i jej krzywa sąsiadka Garisenda (48 m wysokości, 3,2 m wychylenia od pionu). Wzmiankę o tej ostatniej możemy znaleźć nawet w Boskiej Komedii Dantego.

Jaką się oczom Garisenda zdaje,
Kiedy kto stanie pod jej nawisłością
I kiedy chmury ciągną nad jej szczytem,
A ona niby wstecz chmurom się wali,
Takim się właśnie wydał mi Anteusz,
Gdym, obłąkany, ujrzał jak się chylił.3

LA ROSSA – CZERWONE MIASTO

Przydomek Bolonii La Rossa (wł. czerwona) najczęściej kojarzony jest z ruchem oporu i włoską partią komunistyczną. Jednak historia tego koloru rozpoczyna się dużo wcześniej. W XII wieku wolne miasto stawiało na lokalne materiały – glinę (cegła i terakota), selenit, piaskowc czy drewno dębowe. Naturalny czerwony odcień surowców, zwłaszcza wyrobów glinianych, podkreślał jednocześnie niezależność od papiestwa, reprezentowanego przez kolor biały. Terakota – wł. terra cotta oznacza dosłownie “wypieczona ziemia”. Wypalana glina była najczęściej używana do wyrobów dekoracyjnych takich jak figurki, płytki, dachówki, rynny (simy). Stosowano również charakterystyczne wykończenie ścian murowanych. Sagramatura to technika, w której cegłę pokrywa się tynkiem wapiennym z pigmentami, w taki sposób, aby zachować fakturę muru. Jednymi z najlepszych przykładów wspomnianych dekoracji są renesansowe pałace Palazzo Bolognini Amorini Salina i Palazzo della Mercanzia. 

Neogotycka architektura Bolonii również nawiązywała do materiałów i barw średniowiecza. W ten sposób przez wieki, w historycznym centrum miasta dominował kolor czerwony. Obecnie, aby zachować spójność i kolorystykę miasto wprowadziło przepisy tzw. Piano di Colore4. Określają one odcienie czerwonego, które należy użyć na elewacjach budynków.

NIEZMIERZONE PORTYKI5

Pod koniec XIII wieku Bolonia była w pierwszej dziesiątce najliczniejszych miast Europy – około 50 000 mieszkańców. Szybko zaczęło brakować miejsca. Trudność polegała na tym, że domy miały drewniane konstrukcje, co utrudniało rozbudowę o kolejne kondygnacje. Wąskie ulice ograniczały zwiększenie szerokości budynków. Ponadto podatek od nieruchomości był uzależniony od wielkości parteru domu. Bolończycy znaleźli jednak bardzo sprytne rozwiązanie problemu. Aby zwiększyć powierzchnię budynku, do fasad zaczęto dobudowywać lekkie konstrukcje drewniane ale dopiero od wysokości pierwszego piętra. Początkowo miały one formę wykusza6 lub zabudowanego tarasu. Szybko zrozumiano, że przy zastosowaniu kolumnady na parterze, wykusze można powiększyć jeszcze bardziej. Co spowodowało, że przekształciły się one w portyki. 

Tak powstałe zadaszone pasaże miały również dodatkowe zalety – chroniły przed deszczem i słońcem. Ich przydatność została doceniona przez władze miasta, które werdyktem z 1288 roku nakazały budowę portyków przed każdą kamienicą. Przepisy podawały ich minimalną wysokość ok. 2,66 m, czyli wymiar człowieka z kapeluszem na głowie, siedzącego na koniu. Obecnie portyki Bolonii mają łączną długość 38 km. Jeden z najsłynniejszych pasaży rozpoczyna się przy bramie Porta Saragozza i prowadzi aż do sanktuarium Madonna di San Luca. Co ciekawe ma on dokładnie 666 łuków.

Kolejnym smaczkiem w architektonicznej podróży po mieście powinna być wizyta w Sfolia Rina, gdzie jadłam najlepiej zaprojektowane ravioli. Jeśli chcecie dowiedzieć się więcej o Włoszech, zapraszam do pozostałych galerii. Chciałabym również podziękować za pomoc Giulii, która z wielkim entuzjazmem odpowiadała na wszystkie moje pytania dotyczące jej miasta.


PRZYPISY:

1Odmiana gipsu, znana również jako kamień księżycowy.
2Mur zalewany – wł. muratura a sacco, łac. opus coementicium
3Dante Alighieri – Piekło, XXXI, 136-140, przekład: Antoni Robert Stanisławski
4Piano di Colore – wł. plan koloru
5Portyki – łac. porticus „kolumnada, kryte przejście”. Otwarty fragment parteru budynku z co najmniej jednym rzędem kolumn wspierających powyższe kondygnacje lub zadaszenie.
6Wykusz to wystający poza elewację fragment budynku z osobnym daszkiem, zaczynając się powyżej parteru.

BARWY PODRÓŻY

Szafran

Persymona

Terakota

Siena

GARDEN CITY – ŻYRARDÓW

The small town of Żyrardów near Warsaw has the atmosphere of an English industrial city. Not without a reason. The first thing that catches the eye after arriving in the town is the coherent, brick buildings. Such uniformity in urban planning is not common in Poland. However, few people realize that garden city Żyrardów has origins in the concept of the British planner and urban planner Ebenezer Howard.

THE CONCEPT OF THE GARDEN CITY

The industrial revolution in nineteenth century England had a very strong impact on urban planning. People came to cities in search of work, which led to overcrowding and deterioration of living conditions. The answer to this problem was to be the idea of „garden cities”. They are supposed to be settled on the outskirts of large industrial centers. Ebenezer Howard in his concept tried to combine the features of urban and rural buildings. The advantages that were to attract new residents were:

  • sparsely populated – 32,000 people in 9,000 acres (3,642 ha),
  • green areas (4:1 ratio with built-up areas),
  • ​​self-sufficiency of the city,
  • urban infrastructure and access to cultural and social life,
  • compact, low housing.

His satellite „garden city” had a concentric plan. The boulevards radiated from its center, dividing the city into six equal parts. In the center Howard planned a round square with a garden and surrounding public and cultural buildings. Other rings extending from the center are: the Central Public Park, a glass arcade – a marketplace, a residential zone, a green belt and an industrial zone. Six of these satellite towns are located around the central city. They were all communicated with each other and surrounded with arable fields. In Poland, the greatest number of „garden cities” were built around Warsaw.

A scheme of the zones of a single „garden city”
Layout of satellite towns and the central city

ŻYRARDÓW – BEGININGS

Garden city Żyrardów did not reflect Howard’s exact concept, but adapted many of its features. The settlement was established among fields and forests in 1830, when, on the order of the government of the Kingdom of Poland, Filip de Girard 1 moved a linen factory 2 there. In 1857, the new factory owners, Karol Hielle and Karol Dittrich, extended the settlement based on the idea of ​​a „garden city”.

ŻYRARDÓW AS A GARDEN CITY

Carefully prepared plans made Żyrardów a self-sufficient center. Compact, low housing estates for employees had higher standards. Buildings were surrounded by home gardens and had storages, allowing for storing supplies and breeding small animals. Seven villas, inspired by the French Renaissance, were designed for the factory’s senior officials. The service part included, among others a nursery, schools, mills, a slaughterhouse, shops, a bathing beach, a laundry, a canteen, a fire brigade, a hospital, churches and a cemetery. All buildings had a uniform style and materials (brick). Of course, greenery has not been forgotten. The buildings were built on large plots of land, surrounded by gardens and green belts. Public parks were supplemented with sports (sports fields) and cultural (amphitheater) infrastructure. Until the outbreak of World War I, Żyrardów was the largest linen factory in Europe.


ANNOTATIONS:

1Philippe Henri de Girard is a French engineer and inventor, incl. first flax spinning frame. In 1825, at the request of the Minister of the Treasury of the Kingdom of Poland – Prince Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki, he took the position of chief mechanic at the Mining Department of the Revenue and Treasury Government Commission. Interestingly, the very Polish-sounding name of the city comes from the French name of Filip de Girard, or more from its polonized version – Filip de Żirard.
2 The factory was originally located in Marymont – a district of Warsaw.

Privacy Settings
We use cookies to enhance your experience while using our website. If you are using our Services via a browser you can restrict, block or remove cookies through your web browser settings. We also use content and scripts from third parties that may use tracking technologies. You can selectively provide your consent below to allow such third party embeds. For complete information about the cookies we use, data we collect and how we process them, please check our Privacy Policy
Youtube
Consent to display content from Youtube
Vimeo
Consent to display content from Vimeo
Google Maps
Consent to display content from Google